Kış depresyonu kapıda: Gün ışığı azalınca beyin neler yaşıyor?
Gün ışığının azalması uyku artışı, karbonhidrat isteği, kilo alımı ve çökkün ruh halini tetikliyor. Uzmanlar, kış depresyonunun basit bir yorgunluk değil, tıbbi adıyla “Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu” olduğunu vurguluyor. İşte belirtileri, risk grupları ve korunma yolları…
Kış depresyonunun yalnızca bir “mevsim yorgunluğu” olarak değerlendirilmemesi gerektiği, “Bu tablo; artmış uyku ihtiyacı, sürekli çökkün ruh hali, karbonhidrat ağırlıklı iştah artışı ve kilo alımıyla seyreder. İlkbahar ve yaz aylarında belirgin bir iyileşme görülmesi ise ayırt edici özelliktir. Yani bu durum tıpta Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu olarak tanımlanır”
Kış yorgunluğundan farkı ne?
Kış depresyonunun belirtilerinin haftalarca devam ederek günlük yaşamı etkilediğini;
Sürekli çökkün ruh hali, enerji kaybı, halsizlik, artmış uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme ve iştah artışı, kilo alımı, sosyal çekilme ve motivasyon kaybı, konsantrasyon güçlüğü ve yavaş düşünme, suçluluk ya da değersizlik duyguları…
“Normal kış yorgunluğu birkaç gün içinde geçer. Ancak mevsimsel depresyonda belirtiler haftalarca sürer ve kişinin iş, okul ve sosyal yaşamını belirgin şekilde bozar”
Gün ışığı azalınca beyinde neler oluyor?
Mevsimler değiştikçe beyin kimyasının da değişir
“Kış aylarında ışığa maruz kalma süresi kısaldığı için melatonin hormonu normalden daha uzun süre salgılanır. Bu durum uyku artışına, enerji düşüklüğüne ve gıda alımının artmasına neden olur. Aynı zamanda gün ışığı azaldığında serotonin üretimi de düşer. Serotonin azalması sonucunda çökkün ruh hali, keyifsizlik ve isteksizlik ortaya çıkar. Tüm bunlar biyolojik saatin yani sirkadiyen ritmin bozulmasına yol açar.”
Kimler daha fazla risk altında?
Kış depresyonunun belirli gruplarda daha sık görülür;
“Bu durum kadınlarda daha sık görülür ve genellikle 20–40 yaş arasında başlar. Gün ışığı süresinin kışın çok kısaldığı Norveç, Kanada ve Kuzey Avrupa gibi bölgelerde daha yaygındır. Türkiye’de ise Doğu ve Kuzey bölgelerinde daha belirgindir.”
Depresyon geçmişi olanlar, gece vardiyasında çalışanlar, uzun saat kapalı alanlarda bulunanlar ve sık seyahat nedeniyle saat farkı yaşayan kişilerde risk artar.
Tedavide ışık terapisi öne çıkıyor
Mevsimsel depresyonun tedavisinde en etkili yaklaşımın ışık tedavisi var.
“Fototerapi, beynin biyolojik saatini düzenleyen ve en özgün tedavi yöntemidir. Bilişsel davranışçı terapi, kişinin olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmesinde etkilidir. Gerektiğinde ilaç tedavisi de uygulanabilir. Ancak tüm tedavi planları mutlaka uzman kontrolünde yapılmalıdır.”
Günlük yaşamda alınabilecek önlemler
Kış depresyonundan korunmak için günlük yaşamda uygulanabilecek önerileri;
Gün içinde mümkün olduğunca dışarı çıkarak güneş ışığından yararlanmak, düzenli egzersiz ve fiziksel aktivite, uyku düzenine dikkat etmek, karbonhidrat ağırlıklı beslenmeden kaçınmak, Omega-3 ve B vitamini açısından zengin beslenmek, sosyal bağları güçlendirmek, sevdiklerimizle vakit geçirmek…
Özellikle risk grubundaki kişilerin belirtileri hafife almaması ve gerektiğinde bir uzmana başvurması gerektir